Mình đã coi Requiem for a Dream tổng cộng 3 lần, trong đó có 2 lần coi hoàn chỉnh. Lần 1 thì là khi uống cafe ngước mắt lên thấy tên phim trên kênh gì đó hổng nhớ, coi tới đoạn 2 anh chị trong thang máy là mình nổi máu đi tìm bằng được phim nì coi tiếp đoạn đó. Nhưng trái với ý định ban đầu, Requiem for a dream khiến mình suy nghĩ nhiều hơn là chỉ ngắm vài đoạn nóng và khi phim hết chừng hơn 10 phút rồi mà mình vẫn đờ đẫn không nói được chi. Cái đó là 3 năm trước, còn 2009 thì vừa coi lại xong sau khi nghe lại cái theme song tuyệt vời Lux Aeterna¹ trên Tumblr, và khi coi xong lần này, mình quyết viết lách cái gì để ghi nhớ về bộ phim kinh điển này.

Phim này nghe tên xong có nhiều bạn nói mình sao toàn coi phim kinh dị, đâu mờ, phim này không phải horror đâu dù có một vài hình ảnh disturbing thấy rõ. Requiem tức là cầu siêu, dành cho linh hồn của những người quá cố, coi phim thấy cái tên này rất ư là hợp lý. ( Nội dung chính mình xin được viết ra đây, chỉnh sửa từ một bài preview mà nó có spoiler trên phimanh.net ). Sara Goldfarb (Ellen Burstyn) là một phụ nữ góa chồng sống một mình ở Brighton Beach, Brooklyn. Thú vui của bà là xem tivi, ăn chocolate và các thực phẩm giúp tăng cân. Cậu con trai Harry Goldfarb (Jared Leto), một kẻ nghiện ma túy nặng, thỉnh thoảng mới tới thăm mẹ để xin tiền mua heroin. Phim mô tả 3 mốc thời gian, mùa hè - mùa thu và mùa đông. Một buổi sáng mùa hè, Sara nhận được cú điện thoại mời bà tham dự một chương trình truyền hình từ hãng truyền hình Malin & Block. Từ lúc đó, Sara ăn kiêng nhằm trở nên đẹp hơn trong ngày lên hình. Thấy cách đó chẳng mang lại kết quả mong muốn, bà chuyển sang dùng thuốc giảm béo của một bác sĩ lang băm. Harry phát hiện thấy trong đơn thuốc giảm béo có amphetamine, một loại thuốc kích thích thần kinh và gây ảo giác, cậu khuyên mẹ không nên uống thuốc. Sara giải thích rằng cơ hội xuất hiện trên chương trình truyền hình đã mang đến cho bà mục đích sống và bà cần phải giảm cân để gây ấn tượng tốt với khán giả. Harry không còn cách nào khác là ra về với tâm trạng thất vọng. Không được mẹ chu cấp tiền mua cocaine, Harry lao vào kiếm tiền bằng cách buôn bán ma túy cùng với một người bạn tên là Tyrone C. Love (Marlon Wayans). Việc làm ăn diễn ra suôn sẻ tới mức Harry bắt đầu nghĩ tới viễn cảnh mở một cửa hàng bán các mẫu quần áo do Marion Silver (Jennifer Connelly), cô bạn gái và cũng là một nhà tạo mẫu thời trang, thiết kế.

Khi mùa thu tới cũng là lúc Sara ngày càng cảm thấy thèm thuốc. Bà quyết định tăng liều dùng và bắt đầu trải qua các ảo giác. Sợ hãi, Sara tới gặp vị bác sỹ lang băm và được gã đưa cho một đơn thuốc giảm căng thẳng thần kinh. Nhưng sau khi dùng đơn thuốc đó, những cơn ảo giác ngày càng xuất hiện nhiều và đáng sợ hơn. Giấc mơ của Harry cũng nhanh chóng vỡ tan sau khi Tyrone bị bắt, còn kẻ chuyên cung cấp hàng trắng cho cậu thiệt mạng trong đợt truy quét của cảnh sát. Harry và Marion quyết định dùng số tiền tiết kiệm được để cứu Tyrone thoát khỏi cảnh tù tội. Nhưng chỉ vài tháng sau, số tiền đó cũng vơi dần để phục vụ cho những cơn nghiện của Harry. Do ngày nào cũng phải mua thuốc, cậu ta dần quên mất kế hoạch tương lai, đồng thời mối quan hệ với Marion cũng ngày càng xấu đi. Vào một ngày, trong lúc Harry và Tyrone đi mua cocaine, Marion đã phá tan những mẫu thiết kế và toàn bộ ngôi nhà trong cơn điên cuồng. Và mùa đông năm ấy, Harry và Tyrone tới Florida để bán heroin. Trên đường đi, cánh tay mà Harry thường chích ma túy bị nhiễm trùng và Tyrone đưa bạn tới một bệnh viện. Ngay sau khi Harry nhập viện thì cảnh sát ập tới, bắt hai gã nghiện đưa đi. Đúng lúc đó thì Sara, mẹ của Harry, phải nhập viện vì bị các vấn đề tâm lý. Những tấn bi kịch khủng khiếp nhất dành cho 4 con người bắt đầu bước vào giai đoạn cao trào …

Nội dung nói lòng vòng thì nói về ma túy, những con nghiện ma túy chủ động và thụ động và cuộc sống của họ. Thế nhưng nếu chỉ xét bộ phim theo nội dung ấy thì RFAD đã không trở nên đặc sắc như vậy. Bộ phim nói về sự hủy diệt của ma túy ( từ đó hơi nặng nhưng mà chính xác ) đối với tất cả các mối quan hệ, các số phận trong phim, các giấc mơ của từng nhân vật, chắc chắn sẽ có nhiều so sánh với Trainspotting nhưng theo mình thì mỗi cái có cái hay riêng và khó so sánh ai hơn ai, nhất là khi xét theo style phim Anh và phim Mỹ.

Phim Requiem for a Dream là một bộ phim mang tính nghệ thuật cao, bao gồm cả nội dung và cách thể hiện. Trong phim sử dụng rất nhiều hiệu ứng hình ảnh và âm thanh độc đáo, từ việc duplicate liên tục các sequence, lồng hai chuyển động song song multi-frame, fast motion, hiệu ứng mắt cá ( fish-eye ) hay đoạn motion blur lúc Sara trên đường lên tàu hỏa nhưng hiệu ứng hình ảnh mình thích nhất lại là thủ pháp treo camera trước khuôn mặt của nhân vật và để mặc cho khuôn hình đằng sau chuyển động, những cảnh quay như thế này tạo được hiệu quả rất cao trong phim và làm mình rất thích, nhất là lúc Tyrone chạy trốn cảnh sát rồi màn hình đen kịt ập đến hiện lên chữ “FALL”. Cái fish-eye mình đã thấy dùng trong nhiếp ảnh nhiều nhưng điện ảnh thì chưa, có thể do mình chưa coi nhiều, đoạn Sara ngồi trong phòng khám của tay bác sĩ đểu kia dùng cách này rất hay, đặc tả khuôn mặt méo mó và bắt đầu mất phương hướng của Sara rất tốt, việc tua nhanh giọng nói của tay bác sĩ cũng làm cho hình ảnh Sara trở nên kỳ quái hơn bao giờ hết. Việc duplicate liên tục các sequence quay cách hút/uống thuốc cũng rất ấn tượng, tạo ra sự liên tục và cảm giác mới trong phim, mình rất thích cảnh Harry trên xe taxi sau khi thăm mẹ, cậu thương mẹ và bắt đầu khóc, nhưng chỉ sau một sequence hút thuốc chưa tới 2 giây như vậy, cậu đã trở lại cái khuôn mặt tỉnh bơ của dân nghiện, vô cảm và quên hết các lo âu xung quanh. Mình đánh giá đây là một cảnh rất đắt của phim.

Nhắc về các nhân vật thì mình đặc biệt ấn tượng với bà Sara và anh bạn Tyrone. Nói về nhân vật Harry và Marion, mình cũng đang suy nghĩ rằng họ yêu nhau thật sự không, hay chỉ là quan hệ giữa hai người nghiện ma túy, nhưng mình thích cái giả thuyết họ yêu nhau thật hơn, nhất là sau khi xem cái đoạn hội thoại giữa họ vào Mùa hè và rồi sau đó, ma túy giết chết mọi thứ, từ tình cảm, lòng tự trọng cho đến giấc mơ yên bình của Harry, trong phim này mình thấy đoạn nói chuyện điện thoại của hai người này là xúc động hơn hết thảy các cảnh mà họ đóng, nhưng không phủ nhận họ diễn khá. Nhân vật Sara thuộc tuýp các bà mẹ luôn cho rằng con mình là thiên thần, và từ đó bao che cho con mình, quả thật là lúc Sara đi chuộc lại cái TV mà Harry đem bán thì mặt mình có nhăn lại một chút, nhất là khi bà nói “Harry là đứa con duy nhất của tôi, là tất cả của tôi”, cái cô đơn mà bà cảm nhận đã làm bà quên mất việc giáo dục con mình, và dù bà luôn mong muốn con được hạnh phúc, nhưng bà lại không đủ nghiêm khắc để nuôi con và dưỡng con. Hơn nữa, mình có cảm giác bà đã hơi lầm khi đánh giá về những người hàng xóm của bà, bà cho họ là ích kỷ, nhưng qua những cảnh mình thấy trong phim, họ cũng rất tốt và quan tâm tới bà, hình ảnh hai người hàng xóm ôm nhau khóc giữa trời tuyết đã chứng minh ý này. Nhân vật Tyrone cũng là một nhân vật mình chú ý tới, bởi một lẽ đơn giản là do nhân vật ấy được Marlon Wayans đóng. Marlon Wayans là ai ? Là anh chàng nhí nhố nhảm nhí của Scary Movies, White Chicks hay Little Man, và ai mà có thể ngờ được là Marlon có thể diễn tốt như thế này trong RFAD cơ chứ, sắp tới anh có mặt trong G.I Joe, để coi triển vọng ra sao. Tyrone có một flashback quý báu về người mẹ của anh khi mở cửa nhìn đống ma túy của mình và hình ảnh ấy theo anh tới cuối phim. Và khi đó mình tự hỏi, người mẹ của Tyrone là như thế nào, lại là một bản sao của Sara chăng vì trong phim không hề nói tới việc bà còn sống hay đã chết. Từ đó, câu chuyện có thể tiếp tục suy diễn theo trí tưởng tượng của người xem.

Nói qua về một số cảnh nổi bật cuối phim, những cảnh gây xúc động mạnh mẽ nhất trong phim và khiến người xem phải suy nghĩ sau khi coi xong. Đoạn tả cảnh Harry gọi điện cho Marion là một đoạn phim có hiệu ứng mạnh mẽ, từ giọng nói ngân ngấn của 2 người, cách xử lý ánh sáng tinh tế và âm thanh trung thực, đoạn phim đã trở nên xúc động lạ kỳ, mình thích cái cách Harry nói từ “Sớm thôi” ( Soon ! ) khi Marion hỏi “Khi nào anh mới về ?” và cách Marion hỏi câu tiếp sau “Anh về hôm nay được không ?” ( Can you come today ? ), và Harry đã trả lời “Được” rồi bảo Marion cố chờ mình, và trong một tình cảnh mà họ không thể quay trở về được nữa, Marion đã nhỏ một giọt nước mắt khóc cho cái hiện thực mà cả hai họ đều không muốn nó xảy ra. Sau đó, những cảnh quay liên tiếp, cắt khúc, nối tiếp và lồng vào nhau, mô tả hiện thực mà cả 4 nhân vật đang phải trải qua làm cho khán giả phải nín thở dù đây không phải là phim kinh dị, Sara bị điều trị thần kinh rất ư khủng khiếp ( giống như trong “One Flew Over the Cuckoo’s Nest”) và Marion trong buổi orgy của dân nhà giàu là hai cảnh disturbing nhất phim mà mình cũng không dám xem nhiều. Hình ảnh 4 nhân vật năm co người trên chiếc giường hẹp ở 4 địa điểm khác nhau là một hình ảnh có nhiều giá trị, mang ý nghĩa về một sự thiếu thốn tình cảm đối với cả 4 nhân vật, điều này đã được thể hiện xuất sắc thông qua hình ảnh mẹ Tyrone ôm Tyrone lúc bé hay hai bà hàng xóm của Sara ôm nhau trong màn tuyết dày sau khi thăm Sara ở bệnh viện. Việc lồng ghép bản nhạc Lux Aeterna bi tráng ( trong phim thì nó được mix lại thành Winter Overture ) cũng thể hiện được xuất sắc các suy nghĩ trong cung bậc tình cảm của các nhân vật trong từng cảnh quay. Đây là một trường đoạn rất ấn tượng và cảm xúc, không ai có thể quên khi xem xong.

Requiem for a Dream, Nguyện cầu cho một giấc mơ là một cái tên hay và là một lời tưởng niệm chân thành nhất cho những giấc mơ đã tan thành mây khói của các nhân vật trong phim. Giấc mơ hạnh phúc bên Marion của Harry đã sụp đổ, giấc mơ về công việc của Marion đã bị vứt bỏ, giấc mơ về một vòng tay của Tyrone cũng chẳng thành và giấc mơ hạnh phúc của Sara đã toàn toàn tan vỡ. Cảnh cuối phim nhân vật nào cũng cười nhưng người xem thì không ai cười nổi, Sara mơ mình trở thành người chơi trên show truyền hình bà yêu thích và được gặp người con Harry thành đạt của mình, cái hiện thực và mộng tưởng ấy quá khác nhau khiến người xem bùi ngùi khi thấy hai mẹ con họ ôm nhau trong hạnh phúc, thật trớ trêu khi ấy Sara đã mất trí còn Harry thì đã mất đi cánh tay. Bản nhạc Lux Aeterna đã trở thành nhạc cầu siêu cho những giấc mơ muộn màng ấy, thật buồn và ám ảnh.

Requiem for a Dream làm tớ có một cảm giác rất lạ, có thể nói là lạ lùng nhất từ trước tới nay. Đó là xúc động sau khi xem xong và không dám xem lại về sau này, có lẽ không chỉ bởi hình ảnh khiến mình lạnh gáy lúc cuối phim, mà theo mình thì hình như là mình đã hoàn toàn bị bộ phim làm cho ám ảnh, làm mình cảm nhận được cái đau khổ của các nhân vật, từ đó không dám coi lại vì dễ tạo xúc động. Tớ thì vậy, nhưng theo mình thì ai cũng nên coi phim này, đơn giản chỉ vì nó là một kiệt tác.

¹ - Nói một chút về bản nhạc Lux Aeterna. Lux Aeterna ( nghĩa là eternal light - ánh sáng vĩnh cửu ) là bản nhạc do Clint Mansell sáng tác dành riêng cho phim Requiem for a Dream và sau này đã có nhiều bản mix trong một số phim và trailer. Theo thống kê, cứ 1 phút lại có ít nhất 1 người trên thế giới nghe lại bản nhạc này trên Youtube, và bạn cũng nên vô đây và nghe.